Một kho cà phê - 7 ngân hàng cầm cố: “Con voi chui lọt lỗ kim”

Dư luận đang ồn ào việc 7 ngân hàng tranh chấp quyền định đoạt kho hàng hơn 3.000 tấn “cà phê”của Công ty TNHH Trường Ngân (Bình Dương). Đương nhiên, DN đã vi phạm nhưng nhiều bạn đọc DĐDN lại đặt câu hỏi về những bất ổn trong hoạt động cho vay thế chấp hàng hóa.

Hàng trăm tấn cà phê mà Công ty Trường Ngân đem thế chấp cho các ngân hàng chỉ là vỏ cà phê, rác và hơn 250 loại tạp chất

Náo động và căng thẳng là cảnh thường thấy khi ngân hàng xiết nợ trong những vụ việc trên. Đặc biệt, 7 ngân hàng giành quyền định đoạt kho hàng hơn 3.000 tấn “cà phê” đã thế chấp. Nhưng khi kiểm tra, hàng trăm tấn chỉ là vỏ và tạp chất, thậm chí tro trấu và đất cát độn hàng… Các ngân hàng đã “cầu cứu” tới các cơ quan chức năng như Bộ Công an, Viện KSND TP HCM và Viện KSND tối cao, Ngân hàng Nhà nước VN... nhằm giải quyết vụ việc tại Công ty Trường Ngân.

2 rủi ro hiện hữu

Cùng lúc, các ngân hàng rơi vào hai rủi ro: tranh chấp tài sản thế chấp và chất lượng tài sản thế chấp. Những rủi ro trên không mới, hơn ai hết các cán bộ tín dụng nằm lòng, nhiều trường hợp đã phải trả giá đắt không chỉ về kinh tế mà cả về pháp lý. Nhưng vẫn khó tránh, bởi thực tế còn nhiều bất cập, nhất là khi DN vay vốn có mục đích xấu. Nhưng một khâu quan trọng ở đây là chất lượng của hệ thống giao dịch đảm bảo; hệ thống của họ có kết nối được chặt chẽ hay không để tránh rủi ro tài sản thế chấp cho ngân hàng.

Hơn nữa, cho vay thế chấp hàng hóa chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn. Hầu hết các ngân hàng tranh thủ hệ thống kho hàng của khách vay, đây cũng chính là hạn chế dễ dẫn tới rủi ro. Chính vì thế, để “chắc ăn”, các ngân hàng vẫn ưa cho vay thế chấp bằng bất động sản. Nhưng DN lấy đâu ra nhiều bất động sản, nhất là khi cùng lúc vay tại nhiều ngân hàng?

Trách nhiệm của ngân hàng đầu tiên?

Hiện hơn một nửa kho hàng được giải phóng, nhưng chỉ còn trên 400 tấn cà phê là có thật. Trong khi một nửa kho còn lại đang chứa lẫn lộn giữa cà phê và các loại tạp chất. Như vậy, trên thực tế kho cà phê của Trường Ngân vay thế chấp với 7 ngân hàng với giá trị lên đến hơn 600 tỷ đồng (tương đương 12.000 tấn cà phê), nhưng số lượng thực tế trong kho vỏn vẹn chưa đến 1.000 tấn. Hiện các cơ quan chức năng đang tiến hành kiểm đếm, thẩm định số tài sản trong kho cà phê trước khi cho vay của 7 ngân hàng và trách nhiệm của các bên liên quan trong vụ việc.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân thị xã Dĩ An, Bình Dương cho biết, qua kiểm đếm cho thấy “kho cà phê” của Công ty Trường Ngân lộ diện nhiều khuất tất, trong đó phải kể đến hàng trăm tấn tạp chất được cất giấu trong sản phẩm cà phê hạt. Đây là động thái gì của chủ kho cà phê? Liên quan đến 7 ngân hàng, vị Viện kiểm sát này còn cho hay, cần phải làm rõ tránh nhiệm công tác thẩm định trước khi cho vay của từng ngân hàng. Và việc số lượng cà phê không có thực so với số lượng lên đến 3.360 tấn trong kho thì trách nhiệm này thuộc về ngân hàng đầu tiên.

Những giải pháp bất khả thi?

Để tránh rủi ro trong vụ việc này, lãnh đạo một ngân hàng cho rằng, ngoài các nghiệp vụ cần thiết, các ngân hàng cần ngồi lại với nhau để ra được một văn bản thỏa thuận xử lý trong tình huống rủi ro nhận thế chấp cùng một kho hàng.

Nếu có thỏa thuận trên, các bên tuân thủ và sẽ giảm thiểu nhất định thời gian, thiệt hại khi có cùng rủi ro xảy ra.

Thứ hai, cần có một quy định pháp lý về việc một DN trong một thời điểm chỉ được vay một ngân hàng (hoặc vay hợp vốn qua một đầu mối); hoặc chí ít là có sự hạn chế nào đó, tránh tình trạng rất khó kiểm soát khi cùng lúc vay đến cả chục ngân hàng.

Thứ ba, nếu có thể quy định DN chỉ được mở 1 tài khoản thanh toán, để ngân hàng cho vay tiện giám sát về lưu chuyển dòng tiền.

Hiện một số ngân hàng như Sacombank, HDBank… đã từng bước thiết lập hệ thống kho hàng riêng, để thực sự “khóa” được hàng thế chấp vay vốn. Tuy nhiên, chi phí cũng là một trở ngại.