Ngược Sông Đà

(16/12/2013) Chặng đường gần 40 km từ TP Sơn La vào huyện Mường La đầy ấn tượng trong một ngày nắng đẹp. Xe chúng tôi chạy dọc bờ, ngược dòng sông Đà. Anh bạn đang công tác tại Công an tỉnh Sơn La dẫn đường chỉ 1 bến phà cũ giới thiệu: Trước đây, người dân xã Ít Ong đi ra phải chờ phà qua sông, nay có cây cầu nối 2 bờ sông, đi lại đã thuận tiện hơn…

Dòng sông Đà là nhánh lớn nhất của sông Hồng, bắt nguồn từ Vân Nam (Trung Quốc) chảy vào nước ta qua các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và Hòa Bình theo hướng Tây Bắc-Đông Nam rồi nhập với sông Hồng ở Phú Thọ. Mùa mưa, dòng sông Đà hung dữ thường gây sạt lở đất, lũ quét dọc các tỉnh có dòng sông chảy qua, gây lũ lụt ở đồng bằng Bắc Bộ và Thủ đô Hà Nội…Nay chúng ta đã chinh phục được sông Đà, dòng sông chảy qua 3 tỉnh Tây Bắc đã trở thành 3 hồ nước lớn phục vụ các nhà máy thủy điện đang cung cấp nguồn điện cho sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước …


Ngay con đường vào đập thủy điện là khu nhà trưng bày những cổ vật được khai quật dưới lòng hồ thủy điện. Giữa sân là những tảng đá lớn, những khối đá cổ được chuyển từ bãi đá Pá Màng, xã Liệp Tè, Thuận Châu (Sơn La) về, điều kỳ lạ là phải quan sát kỹ mới thấy những hình khắc. Các nhà khảo cổ học đã xác định nơi đây đã từng là một xưởng chế tác thủ công của người xưa. Ngoài đoàn chúng tôi còn rất nhiều du khách đến "mục sở thị” công trình Thủy điện Sơn La, công trình trọng điểm quốc gia, là bậc thang thứ hai trên sông Đà (trên là Thủy điện Lai Châu đang thi công, dưới là Thủy điện Hòa Bình). Công trình chính đặt tại tuyến Pa Vinh, xã Ít Ong, huyện Mường La. Hồ chứa nước thuộc một số xã, huyện của tỉnh Sơn La, Điện Biên và Lai Châu.

Đứng trên mặt đập của Thủy điện Sơn La, giữa lồng lộng mây ngàn, gió núi, phóng tầm mắt tới mênh mông đất, trời,  hồ sông Đà... trong tôi có bao cảm xúc thật khó diễn tả. Cảm xúc tự hào, khâm phục sức mạnh của con người, tập thể, sự đoàn kết; cảm xúc của tình yêu đất nước, con người và dòng sông Đà, nguồn "than trắng” của đất nước với những công trình thế kỷ.

Sau 7 năm thi công, Thủy điện Sơn La hoàn thành cuối năm 2012 đã "soán ngôi” lớn nhất khu vực Đông Nam Á của Thủy điện Hòa Bình những năm về trước bởi 5 cái nhất đó là có công suất lớn nhất; khối lượng công việc thi công nhiều nhất; tiến độ thi công "cán đích” nhanh nhất; lực lượng thi công đông đảo nhất và công trình có dự án di dân đông nhất…Hồ tích nước Thủy điện sông Đà có dung tích 9 tỷ m3 nước đã "xóa sổ” dòng sông Đà phía thượng nguồn ở 3 tỉnh Tây Bắc. Tôi chợt nhớ buổi tối hôm trước ở Sơn La, trong men nồng của rượu Tây Bắc và những tình cảm ấm áp đầu mùa hạ, cô hướng dẫn viên du lịch Sơn La kể rằng: Từ khi có Thủy điện Sơn La, không khí ở đây đã không còn những cơn gió Lào thổi khô rát nữa…

Công trình thế kỷ Thủy điện Hòa Bình - bản hùng ca đầu tiên chinh phục sông Đà - từ khi Liên Xô (cũ) giúp thiết kế năm1971, khởi công năm 1979 đến ngày khánh thành mất 24 năm dòng. Ngày ấy, đó là công trình trọng điểm của đất nước ta trong thế kỷ XX và là công trình thủy điện lớn nhất Ðông-Nam Á. Nhà máy thủy điện Hòa Bình là một tổ hợp công nghiệp khổng lồ với nhiều hạng mục quan trọng cùng giàn máy với 8 tổ máy có công suất mỗi tổ may là 240 MW đều đặt trong lòng núi. Nhà máy thủy điện Hòa Bình đã là một điểm tham quan du lịch hấp dẫn đối với du khách gần xa bởi nhà máy có nhiều hạng mục công trình có giá trị như nhà truyền thống, khối bê tông lưu giữ Bức thư thế kỷ gửi thế hệ mai sau đến năm 2100 sẽ được mở ra, Đài tưởng niệm 168 công nhân Việt Nam và chuyên gia Liên Xô (cũ) hy sinh trên công trình. Năm 1995, trên 1 quả đồi cao cạnh đập Thủy điện Hòa Bình đã khánh thành Tượng đài Hồ Chí Minh có quy mô lớn, chiều cao 18m bằng đá granit trắng với 79 bậc đá leo lên, tạo thành quần thể kiến trúc-văn hóa-xã hội trên sông Đà.


Chúng tôi cùng hẹn một ngày không xa sẽ đến vùng đầu nguồn sông Đà ở Lai Châu. Nơi đó, nối tiếp bản anh hùng ca chinh phục sông Đà, năm 2011, đã tiếp tục khởi công Thủy điện Lai Châu-công trình anh em cùng một "mẹ” sông Đà phía trên. Thủy điện Lai Châu được xây dựng ở thị trấn Nậm Nhùn, huyện Nậm Nhùn, đơn vị hành chính có tuổi đời trẻ nhất được thành lập trên cơ sở chia tách địa giới hành chính của 2 huyện Sìn Hồ và Mường Tè của tỉnh Lai Châu khi có Thủy điện Lai Châu. Nhà máy có 3 tổ máy và toàn bộ công trình sẽ hoàn thành vào năm 2017.


Và đến ngày ấy, đến Lai Châu còn tiếp tục được chứng kiến sự chuyển mình của vùng núi cao nghèo của Tây Bắc bởi những kỳ tích của công cuộc chinh phục dòng sông Đà.